Loading...

چرا سرما باعث از بین رفتن گیاه می شود؟

چرا سرما باعث از بین رفتن گیاه می شود؟

در سلول های گیاهان مایعاتی همانند آب وجود دارد و سرما موجب می شود که کریستالهای یخ در سلولهای گیاه شکل گیرد. بنابراین آب از دسترس بافتهای گیاهی خارج شده و گردش مایعات در سیستم درونی گیاهان مختل می شود. در طی 3-2 روز آثار سرمازدگی مشهود می شود. به طور کل سرد شدن تدریجی هوادر طی پاییز و کوتاه شدن روزها به گیاه کمک می کند که خود را برای مقابله با سرمای زمستان آماده کند و به شکل مناسب تری وارد خواب زمستانی شود. هر مقدار که گیاه فرصت داشته باشد که خود را برای زمستان آماده کند مقاومت آن در برابر این سرما نیز بیشتر خواهد شد. این وجود در طی زمستان نیز هر مقدار که دما کاهش بیشتری داشته باشد و تعداد روزهای بسیار سرد بیشتر باشند و یا اختلاف دما در طی روز و شب بیشتر باشد خطر سرمازدگی نیز وجود خواهد داشت .
 

چه شرایطی خطر سرمازدگی گیاهان را افزایش میدهد؟
انتخاب گیاهان حساس و نامناسب برای شرایط اقلیمی محیط زندگی یکی از مهمترین دلایل آسیب دیدن آنها در برابر سرما است. هر مقدار که سعی کنیم گیاهانی منطبق و سازگار با شرایط آب و هوایی منطقه زندگیمان انتخاب کنیم شانس زنده ماندن آنها بعد از سرمای زمستانه نیز بیشتر خواهد بود . با این وجود حتی در مورد گیاهان سازگار با شرایط آب و هوایی گاهی مشکلات سرمازدگی پیش خواهد آمد. برخی از عوامل موثر در این مسئله افت شدید و غیر منتظره دما در برخی از سالها و یا آغاز زود هنگام سرمای پاییزه می باشد. گاهی نیز طرز نگهداری از گیاهان در افزایش حساسیت آنان در برابر سرما موثر هستند مثلا دادن کودهای حاوی نیتروژن بالا در اواخر فصل تابستان موجب تحریک رویش ساقه های جوان می شود. این ساقه ها که با نام ساقه های نرم نیز خوانده می شوند در برابر سرما بسیار حساستر از ساقه های بالغ و چوبی می باشند. یا اینکه هرس در زمان نامناسب در طی سال نیز می تواند موجب افزایش حساسیت در برابر سرمای زمستانه شود. از موارد دیگر می توان به زمان نامناسب کاشت گیاهان جوان در فضای باز اشاره کرد. این گیاهان هنوز توانایی برای مقابله با سرمای زمستان را به اندازه گیاهان بالغ ندارند و احتمال از بین رفتن آنان وجود دارد. شرایط جوی نیز در بروز میزان خطر سرمازدگی بسیار موثر است. به عنوان مثال هوای ابری نسبت به هوایی با آسمان صاف و بدون ابر که بخصوص با وزش باد نیز همراه است کمتر به گیاه آسیب می رساند . شبهای صاف بدون ابر همراه با وزش باد بدترین شرایط را برای سرمازدگی گیاهان فراهم می کند.


سرما زدگی با یخ زدگی فرق دارد:
در مورد آسیب رسیدن به گیاهان با دو واژه سرمازدگی و یخ زدگی مواجه هستیم که این دو با یکدیگر تفاوت دارند. اگرچه هر دوی این شرایط در دمای زیر صفر پدیدار می شوند اما با یکدیگر تفاوت دارند. زمانی که گیاه درچار یخ زدگی می شود یعنی آب درون سلولهای آن تبدیل به کریستالهای یخ شده است و این کریستالها به دیوار سلول آسیب می زنند و موجب از هم گسیختگی آنان می شوند و یخ زدگی می تواند به این دلیل موجب پایان عمر بافت گیاه شود. این مسئله در گیاهان معمولا زمانی روی می دهد که دمای محیط به زیر 1.1 درجه سانتیگراد نزول کند . سرمازدگی فقط سطح رویین گیاه را تحت تاثیر قرار میدهد و به عمق نفوذ نمی کند. یعنی دمای هوا هنوز آنقدر افت نکرده است که موجب تشکیل کریستالهای یخ در درون سلولهای گیاهی شود و فقط این اتفاق در سطح برگ می افتد بنابراین سرمازدگی می توان به سطح برگ و همچنین جوانه های برگ و گل آسیب وارد کند اما به ندرت گیاه از از پای در می آورد. 


نشانه های سرمازدگی:
از نشانه های سرمازدگی می توان به چروکیدگی برگها، قهوه ای شدن نوک و حاشیه برگها و در نهایت قهوه ای شدن تمامی برگ، بروز نواحی قهوه ای کم رنگ در بین رگبرگها، ایجاد حالتی آبدار بر روی سطح برگها، افتادگی ساقه های گیاه و از بین رفتن جوانه های گل و یا برگ اشاره کرد.


عوامل موثر در جلوگیری از سرمازدگی:

بهتر است که برای بروز کمترین خسارت در فصل سرما، گیاهانی را انتخاب کرده و در فضای آزاد بکاریم که با آب و هوای منطقه ما سازگاری داشته باشند(انتخاب درست نوع گیاهانی که در فضای باز می کاریم ) زیرا این گیاهان کمترین میزان محافظت در برابر سرمای زمستانه را نیاز دارند و البته این به معنی بی توجهی به آنان در طی فصل سرما نیست.بلکه تحت شرایطی همانند سرمای زودهنگام و یا خطر سرمای کم سابقه باید از این گیاهان نیز محافظت نمود.


مکان کاشت گیاه
مورد دیگری که باید به آن توجه کرد مکان کاشت گیاهان است. در فضای باز و حیاط خانه سعی کنید گیاهانی را که تا حدودی حساس به سرما محسوب می شوند در مکانهایی که از وزش باد و یا ریزش برف مصون است بکارید. مکانهایی مثل در پناه یک دیوار و یا در زیر سایر گیاهان بلند قامت از جمله چنین مکانهایی هستند . همچنین چنین گیاهانی را بهتر است در مکانی بکارید که در طی زمستان از آفتاب ظهر یا بعد از ظهر بر خوردار باشند زیرا آفتاب صبح موجب گرم شدن سریع سلولهای گیاهی می شوند که از سرمای شب هنوز سرد هستند و این مسئله منجر به گسستگی و از بین رفتن دیوارهای سلول و آسیب رسی به بافتهای گیاه می شود. همچنین به یاد داشته باشید که مکانهای جنوبی و غربی در مقایسه با مکانهای شمالی و شرقی از آفتاب و در نتیحه گرمای بیشتری در طی زمستان بهره مند هستند.


شرایط رشد و نگهداری گیاه
گیاهان قوی از توانایی بیشتری نسبت به گیاهان ضعیف در مقابله با خطر سرمازدگی برخوردار هستند. بنابراین نحوه نگهداری و مراقبت از گیاهان در طی فصول رشد و فعالیت می تواند منجر به افزایش توان آنها برای گذران فصل سرد شود. بهتر است که در اواخر فصل رشد و اگر گیاه به کوددهی احتیاج دارد از کودهای پتاسه برای آنان استفاده شود. پتاسیم از جمله عناصری است که بر روی افزایش مقاومت و سیستم ایمنی گیاهان اثر دارد و می تواند بر روی استقامت گیاهان تاثیر مثبت بگذارد. با این وجود حتی چنین کودهایی را نباید دیرهنگام به گیاه داد. آبیاری و به بیان دیگر رطوبت خاک مسئله دیگری است که در طی زمستان نباید از آن غافل شد. اگرچه به نظر می رسد که گیاه غیر فعال است و نیازی به رطوبت خاک ندارد اما باید بدانید گیاهانی که خاک خشک دارند بسیار راحت تر از گیاهانی که خاک مرطوب دارند دچار سرمازدگی می شوند و این مسئله در مورد گیاهان همیشه سبز بیشتر به چشم می خورد . علاوه بر رطوبت سایر شرایط خاک هم مهم است خاکی که سفت و بدون پوشش سطحی است در مقایسه با خاکی که بافت مناسب و پوشش سطحی دارد گرمایی را که در طی روز از طریق تابش آفتاب بدست آورده است در طی شب بسیار آسانتر از دست می دهد و سرد می شود و گیاهانی که در چنین خاکی کاشته شده اند بیشتر در معرض خطر سرمازدگی قرار دارند.


استفاده از پوشش:
پوششهای مختلفی وجود دارد که میتوان در طی فصل سرد و در روزهایی که به دلیل افت درجه حرارت خطر سرمازدگی وجود دارد بکار برد تا از خطر سرمازدگی و یخ زدگی گیاهان کاسته شود. این پوششها انواع مختلفی دارند از نمونه های ساده خانگی تا نمونه هایی که البته بخصوص در کشورهای پیشرفته در این رابطه و مخصوص این مسئله ساخته شده اند مورد استفاده قرار میگیرند. با وجود انواع متفاوت این پوششها نکاتی در رابطه با مصرف تمامی آنان مشترک است که ابتدا به آنها اشاره می کنم. اول از همه باید بدانیم که پوششها را حتما باید قبل از تاریک شدن هوا بر روی گیاهان قرار دهیم و بهتر است که در صورت مساعد بود شرایط جوی و وجود آفتاب در طی روز، آنها را از روی گیاهان برداریم. مورد دیگر وزن پوشش است. وزن زیاد پوشش می تواند موجب شکستگی و آسیب رسی به گیاه شود بنابراین اگر وزن پوششی که استفاده می کنید زیاد است حتما ابتدا چهارچوبی برای آن در نظر بگیرید ارتفاع این چهارچوب بهتر است که چندین سانتیمتر از گیاه بلند تر باشد. جنس پوشش را در نظر بگیرید. مدت زمان استفاده از پوشش از جمله مواردی است که بر روی جنس پوشش تاثیر می گذارد. هر مقدار که مدت زمان استفاده کوتاه تر باشد از موادی با عمر کوتاه تر می توان استفاده کرد. اما هر مقدار که مدت زمان استفاده از پوشش طولانی تر و مثلا برای چندین هفته باشد باید از مواد مقاومتری به عنوان پوشش استفاده کرد. عدم خیس شدن پوشش و عدم نگهداری رطوبت در میان الیاف آن مورد دیگری است که باید به آن توجه شود. پوشش خیس می تواند موجب سردتر شدن هوای اطراف گیاه شود.

 اصولا بهتر است که با فرا رسیدن صبح و تابش آفتاب، پوششها را از روی گیاهان کنار زد تا علاوه بر استفاده گیاهان از نور خورشید ، خاک نیز تا فرارسیدن شب مقداری گرما را جذب کند.


مواد گوناگونی وجود دارند که میتوان از آنها به عنوان پوشش استفاده کرد:


روزنامه: روزنامه یکی از مواردی است که میتواند در مواقع ضروری به ما کمک کند یعنی مثلا در اوایل پاییز با کاهش نگهانی دما مواجه می شویم که می بایست به سرعت فکری به حال پوشاندن گیاهانمان کنیم و وسیله ای دیگر در اختیار نداریم. در چنین شرایطی می توان چند لایه روزنامه را بر روی گیاه قرار داد و کناره های آنرا با استفاده از وسیله ای سنگین همانند چند قلوه سنگ بر روی زمین ثابت کنید تا از روی گیاه جابجا نشوند. البته این روش برای گیاهان کوتاه قامت مورد استفاده دارد و گیاهان درختچه ای و یا گیاهانی که شاخساری گسترده دارند چندان کاربرد ندارد.
سبدهای چوبی یا پلاستیکی- یکی دیگر از مواردی است که اگر با افت ناگهانی هوا البته برای چند روز محدود مواجه شدید می توانید از این سبدها استفاده کنید. البته ارتفاع سبد باید از ارتفاع گیاه کمی بیشتر باشد تا موجب آسیب رسی به شاخسار گیاه نشود. برای محافظت بیشتر هم می توانید روی سبد را نیز لایه ای پلاستیک بکشید. در طی روز نیز سبد را بردارید تا گیاه از نور و هوا برخوردار شود. سپس قبل از تاریک شدن هوا مجددا پوشش را بروی گیاه قرار دهید.


پوششهای پلاستیکی: اصولا پلاستیک به دلیل عدم امکان تهویه هوا وسیله مناسبی برای پوشش گیاهان نیست. این مسئله موجب می شود که رطوبتی که در زیر پوشش جمع شده است به شکل شبنم بر روی سطح برگ های گیاه قرار گیرد و با افت بیشتر دما این رطوبت موجب سرمازدگی سطح بافت برگ ها شود. همچنین در صورت مصرف پلاستیک توجه داشته باشید که نوع سفید رنگ یا شفاف آن بهتر است انواع مشکی است و همچنین پلاستیک نباید با گیاهان در تماس باشد یعنی برای آن نیز ابتدا باید چهارچوبی در نظر گرفت و پلاستیک را بر روی این چهار چوب قرار داد.


پارچه: پارچه هایی با جنسهای مختلف نیز میتوانند به عنوان پوشش استفاده شوند. برای پارچه هایی که وزن دارند می بایست ابتدا چهارچوبی تهیه کرد تا وزن آنان به شاخسار گیاهان آسیب وارد نیاورد. امروزه در برخی از کشورها پارچه هایی مخصوص پوشش گیاهان وجود دارد که این پارچه ها علاوه بر وزن سبکی که دارند آب را نیز به خود جذب نمی کنند. این پوششها به طور کل پوششهای مصنوعی گیاهان Fleece plant cover خوانده می شود (زیرا این پارچه ها به شکل مصنوعی و از الیاف مصنوعی تهیه می شود) که با طول های مختلف و معمولا به رنگ سفید عرضه می شوند و کاملا قابل انعطاف هستند. 


*از الیاف مصنوعی پوششهایی کیسه مانند برای گیاهان گلدانی وجود دارد که البته ابتدا و برای محافظت از شاخسار گیاه ابتدا فریمی برای گلدان در نظر گرفته می شود و سپس این پوششها بر روی گیاه قرار می گیرند.

*حتی از یک ملحفه کهنه نیز می توان برای نجات گیاه از سرمای شبانه استفاده کرد. البته به یاد داشته باشید که می بایست ابتدا فریمی برای گیاه تهیه کرد و سپس ملحفه را روی آن انداخت تا سنگینی وزن ملحفه موجب شکستن شاخسار گیاه نشود.


مالچ: لایه ای نازک به ضخامت حدود 5 سانتیمتر از مواد مختلف است که بر روی سطح خاک گسترده می شود. مالچ می تواند تا حدود قابل قبولی خاک را از خطر یخ زدگی محافظت کند. البته گاهی مالچ را با ضخامت بیشتری می توان استفاده کرد به نحوی که تمامی گیاه را با آن پوشاند که این مسئله برای گیاهان کوتاه قامتی مثل توت‌فرنگی کاربرد بسیاری دارد. پوشش مالچ را در اواخر فصل زمستان و یا اوایل بهار قبل از اینکه فعالیت گیاه آغاز شود باید از روی سطح خاک جمع کرد. اگر در منطقه ای زندگی می کنیم که زمستانی همراه با یخبندان در پیش رو نداریم می توان فقط از یک لایه مالچ در اطراف ساقه اصلی گیاه و بر روی خاک اطراف گیاه استفاده کرد تا ریشه ها و طوقه گیاه از مقاومت بیشتری برخوردار شوند.استفاده از پوشش مالچ البته با ارتفاع بیشتر در اطراف تنه اصلی گیاه برای جلوگیری از یخبندان خاک و آسیب دیدن ریشه های گیاه و همچنین محافظت از طوقه گیاه (طوقه محل اتصال ساقه اصلی به ریشه است)حتی اگر هیچ ماده ای ندارید که به عنوان مالچ استفاده کنید، می توانید قطعه ای موکت را بدین منظور به کار برید.


فریمی فلزی در اطراف گیاه و پر کردن داخل آن توسط الیافی کاه و پوشال مانند و قرار دادن لایه ای پلاستیک بر روی پوشالها


 از پلاستیکهای حباب دار (ضربه گیر) نیز می توان برای محافظت موقتی (و نه دائمی) گیاهان استفاده کرد. فراموش نکنید که اصولا پلاستیک نباید با گیاه در تماس باشد و همچنین پوشش های پلاستیکی را باید در صبح و با شروع تابش آفتاب از روی گیاه برداشت.


استفاده از پارچه الیاف دار (همانند گونی) برای محافظت گیاهان . به وجود فریم در زیر پارچه دقت کنید در صورت عدم قرار دادن فریم ، گیاه نه تنها به دلیل وزن پارچه و سنگینی برف بلکه به دلیل تماس با پارچه سرد نیز می تواند دچار سرمازدگی بشود.


 به کارگیری از پارچه های الیاف مصنوعی بر پوشاندن و محافظت از سبزیجات


نظرات

    ارسال نظر

    پشتیبانی